Diagnostyka krótkowzroczności – przebieg i zakres badań?

Na czym polega diagnostyka krótkowzroczności?

Krótkowzroczność jest wadą refrakcji, w której przy rozluźnionej akomodacji promienie światła pochodzące z daleka ogniskują się przed siatkówką zamiast na niej. Samo stwierdzenie, że pacjent gorzej widzi z daleka, nie wystarcza jednak do rozpoznania krótkowzroczności – podobny objaw może pojawić się np. przy skurczu akomodacji.

Diagnostyka pozwala określić rodzaj i wartość wady refrakcji, ocenić stan zdrowia oczu oraz sprawdzić, jak funkcjonuje układ wzrokowy. U dzieci ważne jest również zebranie danych, które podczas kolejnych wizyt pozwolą ocenić tempo progresji krótkowzroczności i w razie potrzeby dobrać odpowiednie postępowanie ukierunkowane na jej spowalnianie. 

Czytaj także: Czym jest krótkowzroczność? Przyczyny i metody spowalniania

Od czego zaczyna się badanie?

Pierwszym etapem badania jest wywiad. Specjalista pyta o trudności z widzeniem i inne dolegliwości, a także o to, kiedy się pojawiły i w jakich sytuacjach występują. Zbiera również informacje o wcześniejszych badaniach, stosowanej korekcji i zmianach wady, chorobach oczu i ogólnych, przyjmowanych lekach oraz krótkowzroczności w rodzinie.  U dzieci ważne jest również ustalenie, kiedy pojawiła się krótkowzroczność, ponieważ wcześniejszy początek może oznaczać dłuższy okres jej dalszej progresji.

W rozmowie mogą pojawić się również pytania o sposób korzystania z urządzeń cyfrowych, czas pracy z bliska i czas spędzany na zewnątrz – nie po to, aby na ich podstawie rozpoznać wadę, lecz by ocenić czynniki związane z ryzykiem rozwoju i progresji krótkowzroczności.

Jak ocenia się ostrość widzenia?

Ostrość widzenia sprawdza się osobno dla prawego i lewego oka, najpierw bez korekcji lub w aktualnych okularach, a następnie po dobraniu odpowiedniej korekcji. Badanie pokazuje, jak drobne szczegóły pacjent potrafi rozpoznać z określonej odległości. U dzieci tablice i symbole dobiera się do wieku oraz umiejętności współpracy.

Ostrość widzenia określa zdolność rozpoznawania drobnych szczegółów, natomiast wada refrakcji opisuje nieprawidłowe ogniskowanie światła przez układ optyczny oka. W krótkowzroczności promienie pochodzące z daleka skupiają się przed siatkówką, gdy akomodacja jest rozluźniona. Dwie osoby o podobnej wartości wady mogą mieć różną ostrość widzenia bez okularów, a nawet prawidłowo dobrana korekcja nie zawsze zapewnia oczekiwaną ostrość, jeśli współistnieje np. niedowidzenie lub choroba oka. Dlatego wynik interpretuje się łącznie z pozostałymi badaniami.

Jak bada się refrakcję?

Badanie refrakcji pozwala określić rodzaj i wartość wady refrakcji oraz dobrać odpowiednią moc korekcji. Zwykle łączy się metody obiektywne, niewymagające od pacjenta oceny „lepiej czy gorzej”, z badaniem subiektywnym, w którym specjalista precyzuje moc na podstawie odpowiedzi pacjenta.

Wyniku z jednego urządzenia nie należy traktować jak gotowej recepty. Ocenę refrakcji zestawia się m.in. z ostrością widzenia, wiekiem pacjenta i wynikami pozostałych elementów badania. U dzieci trzeba dodatkowo uwzględnić dużą zdolność oka do akomodacji, która może wpływać na wynik pomiaru. Z tego powodu refrakcję często ocenia się po cykloplegii. 

Dlaczego u dzieci potrzebna jest cykloplegia?

Podczas badania refrakcji aktywna akomodacja może sprawić, że wynik będzie wskazywał większą krótkowzroczność niż rzeczywista, a niekiedy sugerował ją mimo braku takiej wady. Dlatego u dzieci często stosuje się cykloplegię, która pomaga wykonać pomiar bez wpływu akomodacji. Po zadziałaniu kropli ponownie ocenia się refrakcję. Pozwala to dokładniej określić wadę i m.in. odróżnić krótkowzroczność od pseudokrótkowzroczności.

Krople stosowane podczas cykloplegii przejściowo utrudniają wyraźne widzenie z bliska i mogą zwiększać wrażliwość na światło. Warto zabrać dla dziecka okulary przeciwsłoneczne, które mogą ułatwić powrót do domu po badaniu. Czas utrzymywania się tych efektów zależy m.in. od zastosowanego preparatu.

Czytaj także: Czym jest cykloplegia i dlaczego jest ważna w badaniu okulistycznym?

Co daje pomiar długości osiowej oka?

U wielu dzieci postęp krótkowzroczności jest związany z nadmiernym wydłużaniem się gałki ocznej w osi przednio-tylnej. Biometria optyczna pozwala bezkontaktowo zmierzyć długość osiową oka w milimetrach. Pomiar wykonany przed rozpoczęciem metody kontroli krótkowzroczności stanowi punkt odniesienia dla kolejnych wyników. Regularne porównywanie długości osiowej pomaga ocenić tempo wydłużania się oka i – wraz z pomiarami refrakcji – monitorować przebieg oraz skuteczność wybranego postępowania. Wynik należy interpretować w odniesieniu do wieku dziecka, wcześniejszych pomiarów i przyjętej metody kontroli krótkowzroczności. Jeśli pomiary wskazują na szybkie wydłużanie się oka, specjalista może ponownie ocenić plan postępowania i rozważyć jego modyfikację.

Pomiar długości osiowej uzupełnia ocenę refrakcji, ale jej nie zastępuje. Zestawienie obu parametrów podczas kolejnych wizyt pozwala dokładniej oceniać zmiany związane z krótkowzrocznością i podejmować decyzje dotyczące dalszego postępowania.

Co jeszcze ocenia się podczas diagnostyki krótkowzroczności?

Refrakcja i długość osiowa dostarczają ważnych informacji o samej krótkowzroczności, ale diagnostyka nie ogranicza się do określenia wartości wady i wymiarów gałki ocznej. Specjalista ocenia również funkcjonowanie układu wzrokowego oraz stan zdrowia oczu. Zakres tych badań zależy od wieku, zgłaszanych objawów, wysokości wady oraz indywidualnych wskazań.

Ocena może obejmować:

• Akomodację i widzenie obuoczne – sprawdza się m.in. zdolność do ustawiania ostrości, współpracę obu oczu oraz konwergencję. Objawy związane z tymi funkcjami mogą współistnieć z wadą refrakcji.
• Przedni odcinek oka – badanie w lampie szczelinowej pozwala ocenić m.in. rogówkę, spojówkę, komorę przednią i soczewkę.
• Dno oka – ocena siatkówki i nerwu wzrokowego jest częścią badania okulistycznego; przy wysokiej krótkowzroczności kontrola obwodu siatkówki ma szczególne znaczenie ze względu na większe ryzyko zmian zwyrodnieniowych i odwarstwienia.
• Topografia rogówki – nie jest potrzebna do rozpoznania każdej krótkowzroczności, ale może być wskazana przy dopasowaniu określonych soczewek kontaktowych, w tym ortokeratologicznych, albo przy podejrzeniu nieregularności rogówki.
• Ciśnienie wewnątrzgałkowe i inne badania – wykonuje się zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wieku, wywiadu i obrazu klinicznego.

Czym różni się rozpoznanie krótkowzroczności od oceny jej progresji?

Pierwsza diagnostyka odpowiada na pytanie, czy krótkowzroczność rzeczywiście występuje i jaka jest jej wielkość. Monitorowanie sprawdza natomiast, jak szybko wada zmienia się w czasie. Do porównania potrzebne są wyniki z co najmniej dwóch wizyt wykonanych w możliwie podobnych warunkach.

Częstotliwość kontroli ustala specjalista indywidualnie. U dziecka z postępującą krótkowzrocznością wizyty zwykle odbywają się częściej niż profilaktyczne badania u osoby bez wady wzroku, zwłaszcza po rozpoczęciu postępowania ukierunkowanego na spowalnianie progresji krótkowzroczności. Czytaj także: Metody kontroli krótkowzroczności u dzieci

Jak przygotować dziecko do badania?

Badanie wzroku nie wymaga specjalnego przygotowania dziecka, ale kilka prostych działań może ułatwić przebieg wizyty. Warto zabrać dotychczasowe okulary, recepty oraz wyniki wcześniejszych badań. Pozwolą one porównać aktualne wyniki z poprzednimi i ocenić progresję krótkowzroczności. 

Jeżeli jest to pierwsza wizyta, pomocne będą informacje o tym, kiedy rodzice zauważyli pogorszenie widzenia lub inne niepokojące objawy oraz czy krótkowzroczność występuje u rodziców lub rodzeństwa. 

Dobrze również powiedzieć dziecku, jak może wyglądać wizyta. W zależności od wieku podczas badania może ono rozpoznawać litery, symbole lub obrazki, patrzeć przez różne soczewki albo wykonywać zadania z zasłoniętym jednym okiem. Nie ma natomiast potrzeby wcześniejszego ćwiczenia tablic czy przygotowywania odpowiedzi – metody badania dobiera się do wieku i możliwości współpracy dziecka.

Jeżeli podczas wizyty planowane jest badanie refrakcji po cykloplegii, warto przeznaczyć na nią więcej czasu. Dziecko można wcześniej oswoić z zakraplaniem oczu, np. pokazując zabawę we wpuszczanie kropli lalce lub misiowi. Po uzgodnieniu ze specjalistą można też przećwiczyć zakraplanie odpowiednim roztworem soli fizjologicznej. Po badaniu z kroplami do cykloplegii widzenie z bliska będzie czasowo utrudnione, a oczy bardziej wrażliwe na światło, dlatego przydadzą się okulary przeciwsłoneczne. Czas utrzymywania się tych objawów zależy m.in. od użytych kropli.