Czym są soczewki okularowe?
Soczewki okularowe są najważniejszą częścią okularów, ponieważ to właśnie one odpowiadają za korekcję wzroku. Odpowiednio kierują światło wpadające do oka, aby obraz skupiał się we właściwym miejscu na siatkówce. Dzięki temu mogą poprawić ostrość widzenia przy krótkowzroczności, nadwzroczności i astygmatyzmie, a w przypadku prezbiopii ułatwić patrzenie na przedmioty znajdujące się w różnych odległościach.
Choć w codziennym języku nadal mówi się o „szkłach”, współczesne soczewki okularowe najczęściej wykonuje się z lekkich tworzyw, posiadających optymalne właściwości optyczne. Materiały te są lżejsze od szkła mineralnego, bardziej odporne na uszkodzenia i zapewniają większy komfort noszenia. Mogą różnić się również współczynnikiem załamania światła, który wpływa na grubość i wagę soczewki. Dzięki temu nawet osoby z większą wadą wzroku mogą korzystać z cieńszych i bardziej estetycznych soczewek okularowych.
Odpowiedni dobór soczewek nie ogranicza się jednak wyłącznie do określenia materiału. Recepta wskazuje jedynie parametry niezbędne do skorygowania wady wzroku, natomiast podczas wykonywania okularów specjalista dobiera również konstrukcję soczewek, ich grubość, odpowiednią oprawkę oraz ewentualne powłoki uszlachetniające.
Znaczenie mają także dokładne pomiary wykonywane w salonie optycznym. Jednym z nich jest rozstaw źrenic, który pozwala ustawić optyczne centra soczewek na szerokość naszych oczu. A dzięki wysokości montażu możemy umieścić je dokładnie przed oczami, co ma kluczowe znaczenie dla ostrości i jakości widzenia.
Czytaj także: Optometrysta: kim jest i kiedy warto go odwiedzić?
Jakie są rodzaje soczewek okularowych?
Nie ma jednego rozwiązania dla wszystkich. Innych soczewek potrzebuje dziecko z krótkowzrocznością, innych osoba używająca okularów do czytania, a jeszcze innych ktoś, kto pracuje wiele godzin przy komputerze.
Soczewki jednoogniskowe
Soczewki jednoogniskowe mają tę samą podstawową moc na całej powierzchni. Korygują widzenie na określoną odległość – w dal lub z bliska – i są stosowane przy krótkowzroczności, nadwzroczności oraz astygmatyzmie. Niezależnie od wielkości wady czy rodzaju wady na komfort i jakość widzenia wpływają również materiał soczewek, wielkość oprawki oraz prawidłowe ustawienie soczewek przed oczami.
Soczewki dwuogniskowe
Soczewki dwuogniskowe mają dwie wyraźnie oddzielone części. Górna służy najczęściej do patrzenia w dal, a dolna – do czytania i innych czynności wykonywanych z bliska. Pomiędzy strefami znajduje się widoczna linia podziału, a przejście wzroku z jednej odległości na drugą jest nagłe. Nie ma tu osobnej strefy do odległości pośrednich, na przykład do pracy przy komputerze.
Soczewki progresywne
Soczewki progresywne umożliwiają wyraźne widzenie na różne odległości: w dali, w zakresie pośrednim i z bliska. Ich moc zmienia się płynnie, dlatego na powierzchni soczewki nie ma widocznej linii podziału. Stosuje się je przede wszystkim przy prezbiopii, gdy jedna para okularów ma sprawdzać się w wielu codziennych sytuacjach. Dobór konstrukcji powinien uwzględniać m.in. sposób korzystania z okularów, rodzaj oprawki i najczęściej używane odległości.
Zobacz także: Okulary progresywne – jak działają i dla kogo są wskazane?
Soczewki do bliży i odległości pośrednich (tzw. biurowe)
Soczewki biurowe projektuje się z myślą o zadaniach wykonywanych w niewielkiej i średniej odległości. Pozwalają wyraźnie widzieć dokumenty, ekran komputera, klawiaturę, telefon czy osobę siedzącą po drugiej stronie biurka. Dzięki temu nie trzeba stale zdejmować okularów ani szukać właściwego ustawienia głowy przy przenoszeniu wzroku między różnymi punktami stanowiska pracy.
Ich zakres widzenia dobiera się do codziennych potrzeb. Jedna osoba będzie korzystać głównie z monitora stojącego kilkadziesiąt centymetrów od oczu, inna musi dodatkowo widzieć tablicę, ekran rzutnika albo rozmówców znajdujących się 1-2 metry dalej.
Nie zastępują jednak okularów przeznaczonych do patrzenia w dal. Ich zasięg jest ograniczony, dlatego nie nadają się do prowadzenia samochodu ani do używania w każdej sytuacji poza stanowiskiem pracy. Są rozwiązaniem do określonych aktywności, a nie uniwersalną parą okularów do używania przez cały dzień.
Soczewki spowalniające progresję krótkowzroczności
U dzieci z krótkowzrocznością stosowane są soczewki, które korygują wadę i spowalniają jej progresję. Przykładem mogą być soczewki okularowe MiYOSMART z technologią D.I.M.S. lub najnowsze MiYOSMART iQ z technologią DIMS TED. Ich centralna strefa odpowiada za wyraźne widzenie, a otaczający ją obszar z mikrosegmentami tworzy krótkowzroczne rozogniskowanie, czyli dodatkowy sygnał optyczny wykorzystywany do spowalniania tego procesu.
W badaniu, w którym dzieci losowo przydzielono do grup, progresja krótkowzroczności była wolniejsza, a wydłużenie gałki ocznej mniejsze u uczestników korzystających z soczewek z technologią D.I.M.S. niż u dzieci noszących klasyczne soczewki jednoogniskowe. Takie rozwiązanie dobierane jest przez specjalistę w zależności od indywidualnych potrzeb dziecka.
Jaki materiał soczewek okularowych i jakie powłoki uszlachetniające wybrać?
Materiał soczewki wpływa na jej grubość, wagę, wytrzymałość oraz komfort noszenia okularów. Współczesne soczewki okularowe najczęściej wykonuje się z lekkich tworzyw, które różnią się właściwościami i zastosowaniem.
Najpopularniejszym materiałem jest CR-39, ze współczynnikiem załamania światła (tzw. indeksem) 1,5, zapewniający dobry kompromis między jakością optyczną, trwałością i ceną. Z kolei materiały o wyższym indeksie są często wybierane przy większych wadach wzroku, ponieważ pozwalają uzyskać cieńsze i bardziej estetyczne soczewki przy zachowaniu dobrych parametrów optycznych. Ostateczna grubość zależy jednak nie tylko od materiału, ale również od wielkości i kształtu oprawki.
Osobom aktywnym oraz dzieciom często poleca się soczewki okularowe z poliwęglanu lub Trivexu, które wyróżniają się wysoką odpornością na uderzenia. Z kolei soczewki mineralne (szklane) są bardziej odporne na zarysowania, ale cięższe i bardziej podatne na stłuczenie, dlatego nie są zalecane dla dzieci.
Oprócz materiału warto zwrócić uwagę na powłoki uszlachetniające i inne rozwiązania optyczne, które poprawiają komfort użytkowania okularów. Najczęściej wybierane są:
- powłoka antyrefleksyjna, która ogranicza odbicia światła i często pełni dodatkowe funkcje, takie jak ochrona przed wodą, kurzem czy brudem, czy też nadmierną ekspozycją na światło niebieskie,
- powłoka utwardzająca zwiększająca odporność na zarysowania,
- soczewki fotochromowe, które przyciemniają się na zewnątrz pod wpływem promieniowania UV i rozjaśniają w pomieszczeniu,
- soczewki polaryzacyjne ograniczające odblaski m.in. od wody, mokrej jezdni czy śniegu.
Przy wyborze materiału i powłok warto uwzględnić przede wszystkim to, jak okulary będą używane na co dzień. Na szczęście nie musimy wybierać spośród dostępnych opcji sami. W salonie optycznym możemy liczyć na pomoc, wiedzę i doświadczenie optyka, który podpowie, które rozwiązania najlepiej sprawdzą się na co dzień.
Jak dobrać soczewki okularowe?
Dobór soczewek okularowych zaczyna się od badania, lecz nie kończy na odczytaniu recepty. Dwie osoby z taką samą mocą korekcyjną mogą potrzebować innych okularów, ponieważ patrzą na inne odległości, wykonują odmienne zadania i wybierają różne oprawki.
Pod uwagę bierze się przede wszystkim:
- wadę wzroku i potrzebną moc soczewek korekcyjnych,
- odległości najczęściej wykorzystywane w codziennych zadaniach,
- rodzaj pracy, aktywność i sposób noszenia okularów, z uwzględnieniem sportu, jaki uprawiamy, czy też innego hobby,
- konstrukcję, materiał oraz powłoki uszlachetniające,
- kształt oprawki, rozstaw źrenic i wysokość montażu soczewek.
Po odbiorze okulary nie powinny zsuwać się ani uciskać. Jeśli obraz pozostaje zamazany, pojawiają się bóle głowy lub trudno znaleźć właściwe ustawienie głowy, by widzieć przez odpowiednią strefę soczewki, należy wrócić do salonu i zgłosić problem.
Jak dobrać soczewki do okularów dla dziecka?
Dobór soczewek okularowych dla dziecka powinien uwzględniać nie tylko wadę wzroku, ale również wiek, codzienną aktywność oraz komfort noszenia okularów. Równie ważna jest odpowiednio dopasowana oprawka, która stabilnie utrzymuje się na nosie i uszach, nie zsuwa się podczas zabawy i zapewnia prawidłowe ustawienie soczewek przed oczami. Materiał samych soczewek także ma znaczenie – u dzieci często wybiera się rozwiązania odporne na uderzenia i uszkodzenia mechaniczne.
W przypadku krótkowzroczności warto pamiętać, że nie wszystkie soczewki pełnią tę samą funkcję. Standardowe soczewki jednoogniskowe korygują wadę wzroku i poprawiają ostrość widzenia, ale nie spowalniają progresji krótkowzroczności (miopii). Takie możliwości mają specjalne konstrukcje np. soczewki okularowe MiYOSMART z technologią D.I.M.S. oraz MiYOSMART iQ z technologią DIMS TED.
O wyborze odpowiedniego rozwiązania decyduje specjalista na podstawie wyników badania, wieku dziecka oraz tempa rozwoju wady. Nie należy samodzielnie zmieniać mocy soczewek ani wybierać słabszej korekcji z przekonaniem, że oczy będą w ten sposób „ćwiczone”.
Zobacz także: Badanie wzroku u dzieci – jak często należy je wykonywać?
Na co zwrócić uwagę przy wyborze soczewek okularowych?
Dobór soczewek okularowych to nie tylko odczytanie parametrów z recepty. Równie ważne są rodzaj oprawki, sposób korzystania z okularów oraz indywidualne cechy danej osoby. Na co zwrócić uwagę przy wyborze soczewek okularowych?
- Oprawka i soczewki powinny tworzyć dobraną całość – kształt i wielkość oprawki wpływają na grubość i ciężar okularów. Więcej o oprawkach dowiesz się w artykule: Dopasowanie opraw okularowych.
- Wyższy indeks nie przy każdej wadzie wzroku daje zauważalną różnicę – warto zapytać specjalistę, czy naprawdę jest potrzebny.
- Komputerowy pomiar to tylko punkt wyjścia do dalszego badania – nie zastępuje pełnego badania wzroku.
- Sama moc soczewek to za mało, by prawidłowo dobrać okulary. Zamówienie ich online bez aktualnej recepty i indywidualnych pomiarów może skutkować niewłaściwym dopasowaniem i pogorszeniem komfortu widzenia.
- Do wielogodzinnej pracy przy komputerze warto rozważyć soczewki biurowe zamiast standardowych okularów progresywnych, które są uniwersalnym rozwiązaniem – mają szersze pole widzenia w zakresie pracy z bliska i na odległościach pośrednich.
Warto pamiętać, że najlepsze rozwiązanie wcale nie musi być najdroższe. Powinno odpowiadać wadzie wzroku, wybranej oprawce i sytuacjom, w których okulary będą używane.
FAQ – soczewki okularowe: rodzaje i sposoby doboru
Czy droższe soczewki okularowe zawsze są lepsze?
Droższe soczewki zwykle oferują bardziej zaawansowaną konstrukcję, materiały lub dodatkowe uszlachetnienia. Nie oznacza to jednak, że najbardziej zaawansowane rozwiązanie będzie najlepszym wyborem dla każdej osoby. Kluczowe jest dopasowanie soczewek do wady wzroku, potrzeb i sposobu korzystania z okularów. Przy niewielkiej wadzie wzroku zastosowanie np. materiału o najwyższym indeksie może nie przynieść odczuwalnej korzyści, a jedynie niepotrzebnie zwiększyć koszt okularów.
Czym soczewki progresywne różnią się od biurowych?
Soczewki progresywne są rozwiązaniem uniwersalnym – zapewniają wyraźne widzenie zarówno z bliska, jak i na odległości pośrednie oraz w dali. Dzięki temu mogą być używane przez cały dzień, w wielu różnych sytuacjach, bez konieczności zmiany okularów.
Soczewki biurowe mają bardziej konkretne przeznaczenie. Są projektowane przede wszystkim do pracy z bliska i na odległościach pośrednich, dlatego zapewniają w tych zakresach szersze i bardziej komfortowe pola widzenia niż soczewki progresywne. Dobrze sprawdzają się np. podczas pracy przy komputerze, czytania dokumentów czy rozmowy z osobą siedzącą naprzeciwko. Nie zapewniają jednak wyraźnego widzenia na dużą odległość, dlatego nie zastępują okularów do codziennego użytkowania i nie są przeznaczone np. do prowadzenia samochodu.
Czy antyrefleks redukuje nadmiar światła niebieskiego?
Główną rolą antyrefleksu jest ograniczanie odbicia światła na powierzchni soczewek. Powłoka redukująca nadmiar ekspozycji na światło niebieskie jest odrębnym rozwiązaniem, ale są powłoki, które łączą obie funkcje.
Kiedy należy wymienić soczewki okularowe?
Gdy zmieniła się wada wzroku, soczewki są mocno porysowane, powłoki zostały uszkodzone albo okulary nie umożliwiają wyraźnego widzenia. Czasem przy aktualnej recepcie wystarczy regulacja oprawki
Soczewki okularowe MiYOSMART i MiYOSMART iQ służą do korekcji i spowalniania progresji krótkowzroczności u dzieci. Producent: Hoya Holdings B.V. Podmiot prowadzący reklamę: Hoya Lens Poland sp. z o.o.
*Wyniki dotyczą dzieci z krótkowzrocznością w wieku od 4 do 12 lat i mogą się różnić w zależności od grupy wiekowej oraz innych parametrow początkowych w momencie rozpoczęcia stosowania soczewek MiYOSMART iQ. Za klinicznie istotną progresję krótkowzroczności uznaje się zmianę ekwiwalentu sferycznego refrakcji po cykloplegii wynoszącą ≥ -0,50 D w ciągu 12 miesięcy użytkowania.
Bibliografia
-
Mehta M., Onyegbule S., Prescribing and fitting spectacles: the role of pupillary distance and the optical centre, „Community Eye Health Journal” 2024; 37(122):18–19, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11141121/.
-
Association of British Dispensing Opticians, Occupational Dispensing, 3rd edition, 2017, https://www.abdo.org.uk/wp-content/uploads/2012/06/Occupational-dispensing-0617.pdf.
-
Pascual E. i in., Theoretical performance of progressive addition lenses with poorly measured individual parameters, „Ophthalmic and Physiological Optics” 2023; 43(2):244–253, https://doi.org/10.1111/opo.13088.
-
Lam C.S.Y. i in., Defocus Incorporated Multiple Segments (DIMS) spectacle lenses slow myopia progression: a 2-year randomised clinical trial, „British Journal of Ophthalmology” 2020; 104(3):363–368.
https://doi.org/10.1136/bjophthalmol-2018-313739.
