Krótkowzroczność nocna: charakterystyka, objawy, przyczyny i korekcja

Czym jest krótkowzroczność nocna?

Krótkowzroczność nocna – określana także jako krótkowzroczność zmierzchowa – polega na przejściowym pogorszeniu ostrości widzenia w dal przy słabym oświetleniu, najczęściej wieczorami. Wtedy oko zwykle ustawia ostrość nieco inaczej niż za dnia, przez co znaki drogowe, twarze czy napisy znajdujące się dalej stają się mniej wyraźne. 

Nasilenie tego zjawiska może być bardzo różne. W badaniu obejmującym 115 dorosłych regularnie prowadzących samochód nocą średnie przesunięcie w stronę wartości minusowych wyniosło –0,36 dioptrii. Z kolei w innym badaniu młodych dorosłych zmiana w warunkach zmierzchowych nie przekraczała 0,25 dioptrii i nie wskazywała na potrzebę dodatkowej korekcji. Oznacza to, że ewentualną korekcję należy dobierać indywidualnie, na podstawie objawów i wyniku badania wzroku.

Czytaj także: Krótkowzroczność – przyczyny, objawy i metody spowalniania progresji.

Jakie objawy daje krótkowzroczność nocna?

Najbardziej charakterystycznym objawem krótkowzroczności nocnej jest pogorszenie wyraźnego widzenia z daleka po zmroku. Objaw ten może pojawiać się podczas wieczornego spaceru, treningu na zewnątrz, oglądania filmu w kinie czy prowadzenia samochodu. Osoby z tym zaburzeniem najczęściej zauważają: 

• zamazanie numerów domów i sylwetek osób, 
• mrużenie oczu,
• kłopot z dostrzeganiem obiektów o małym kontraście,
• większy wysiłek potrzebny do wyraźnego widzenia.

W słabym świetle ostrość i stabilność widzenia pogarszają się zarówno u dzieci, jak i u dorosłych – również u osób bez stwierdzonej wady refrakcji. Same objawy nie wystarczają więc do rozpoznania krótkowzroczności nocnej. Potrzebne jest porównanie wyników badania w różnych warunkach oświetlenia. Niepokój mogą wzbudzić powtarzające się trudności z rozpoznawaniem po zmroku numeru autobusu, znaków lub napisów znajdujących się w oddali.

Zobacz także: Problemy ze wzrokiem u dzieci – objawy, które warto skonsultować.

Jakie są przyczyny krótkowzroczności zmierzchowej?

Po zmierzchu oczy mają trudniejsze zadanie niż w dobrze oświetlonym otoczeniu. Brakuje wyraźnych szczegółów ułatwiających precyzyjne ustawienie ostrości. W takich warunkach mechanizm akomodacji może dostosować ostrość do odległości bliższej niż obserwowany obiekt. Prowadzi to do przejściowego przesunięcia refrakcji w stronę krótkowzroczności, przez co przedmioty znajdujące się w oddali stają się mniej wyraźne.

Znaczenie ma również rozszerzenie źrenic. W słabym świetle stają się one większe, aby do oka mogło dotrzeć więcej światła. Jednocześnie obraz może być mniej ostry, a drobne szczegóły trudniejsze do rozpoznania. Wynika to m.in. z większego rozproszenia światła i wyraźniejszego wpływu niedoskonałości układu optycznego oka. Na widzenie po zmroku wpływa również sposób, w jaki siatkówka i mózg przetwarzają obraz. 

Krótkowzroczność nocna nie dotyczy wyłącznie osób, które na co dzień korygują wadę refrakcji – może występować również u osób z oczami miarowymi, czyli bez stwierdzonej wady wzroku. Potwierdzają to wyniki badania klinicznego obejmującego 115 dorosłych regularnie prowadzących samochód nocą. Porównano w nim refrakcję w dobrym i słabym oświetleniu, po okresie adaptacji wzroku do ciemności. Przesunięcie wyniku w stronę wartości minusowych zaobserwowano w obu grupach, jednak przeciętnie było ono większe u osób z krótkowzrocznością.

Czy krótkowzroczność nocna oznacza progresję wady?

Krótkowzroczność nocna jest przejściową zmianą zależną od warunków oświetlenia. Progresja krótkowzroczności oznacza natomiast utrwalone zwiększanie się wady, u dzieci często związane ze wzrostem gałki ocznej. Pogorszenie widzenia wyłącznie po zmroku nie potwierdza więc progresji krótkowzroczności.

Jeżeli niewyraźne widzenie pojawia się także za dnia albo dotychczasowe okulary przestają zapewniać wyraźny obraz, należy wykonać badanie wzroku i porównać aktualny wynik z wcześniejszym.

Jak odróżnić krótkowzroczność nocną od innych problemów?

Krótkowzroczność nocna ma charakter przejściowy i pojawia się w warunkach słabego oświetlenia. Podobne objawy mogą jednak wynikać z innych przyczyn, na przykład z nieskorygowanej lub nieprawidłowo skorygowanej, utrwalonej wady refrakcji, nadmiernego napięcia akomodacji albo zaburzeń przystosowania wzroku do ciemności. W takich przypadkach mechanizm problemu jest inny, mimo że pacjent również może zgłaszać niewyraźne widzenie po zmroku. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze różnice

Jak odróżnić krótkowzroczność nocną od podobnych stanów?

Warto zaznaczyć, że ślepota zmierzchowa nie jest inną nazwą krótkowzroczności nocnej. Oznacza problem z widzeniem w słabym świetle lub przystosowaniem wzroku do ciemności i może mieć różne przyczyny. 

Jak rozpoznaje się i koryguje krótkowzroczność nocną?

Zdarza się, że trudności pojawiające się po zmroku nie wychodzą na jaw podczas standardowego badania okulistycznego w jasno oświetlonym gabinecie. Dlatego w jego trakcie warto dokładnie opisać specjaliście, kiedy obraz zaczyna się rozmazywać, czy dotyczy jednego czy obojga oczu oraz w jakich sytuacjach jest najbardziej odczuwalny – na przykład podczas prowadzenia samochodu, spaceru wieczorem lub odczytywania odległych napisów.

Ocena może obejmować:

• sprawdzenie ostrości widzenia i aktualnej wady refrakcji, w tym ocenę, czy dotychczasowe okulary nadal zapewniają właściwą korekcję,
• porównanie widzenia w jasnym i przyciemnionym pomieszczeniu po przystosowaniu wzroku do słabego światła,
• sprawdzenie akomodacji, widzenia obuocznego oraz stanu zdrowia oczu, jeśli objawy wymagają szerszej diagnostyki.

Nie ma jednego, powszechnie przyjętego schematu badania krótkowzroczności nocnej, dlatego jego zakres dobiera się do zgłaszanych objawów. Jeżeli przyczyną trudności jest nieaktualna korekcja stałej wady refrakcji, rozwiązaniem może być zmiana mocy okularów noszonych na co dzień. Jeśli natomiast standardowa korekcja jest prawidłowa, a badanie w warunkach słabego oświetlenia potwierdzi dodatkowe przesunięcie w stronę wartości minusowych, specjalista może rozważyć osobne okulary przeznaczone do określonych sytuacji, na przykład prowadzenia samochodu nocą.

Czytaj także: Kim jest optometrysta i kiedy warto się do niego zgłosić?