Pseudokrótkowzroczność: charakterystyka, objawy i postępowanie

Czym jest pseudokrótkowzroczność?

Pseudokrótkowzroczność pojawia się wtedy, gdy po dłuższym patrzeniu z bliska oczy nie potrafią od razu przestawić się na wyraźne widzenie dali. Odpowiada za to nadwyrężona akomodacja, czyli mechanizm dostosowujący moc optyczną oka do odległości obserwowanego przedmiotu. Podczas patrzenia z bliska mięsień rzęskowy kurczy się, a soczewka staje się bardziej wypukła i silniej załamuje światło. Po przeniesieniu wzroku w dal mięsień powinien się rozluźnić, a soczewka spłaszczyć. Jeśli napięcie mięśnia utrzymuje się mimo patrzenia w dal, dochodzi do skurczu akomodacji. Oko nadal zachowuje się wtedy tak, jak podczas obserwowania bliskiego przedmiotu, dlatego obraz w oddali staje się niewyraźny.

Taki stan może przypominać krótkowzroczność, również podczas badania wzroku. Pomiar wykonany bez wcześniejszego rozluźnienia akomodacji może wskazać ujemną wartość wady, mimo że nie wynika ona wyłącznie z budowy oka. Nie oznacza to jednak, że wynik można zignorować – pseudokrótkowzroczność może występować samodzielnie lub współistnieć z innymi wadami wzroku.

Czytaj także: Niesamowita moc soczewki, czyli jak działa akomodacja oka

Jakie objawy daje pseudokrótkowzroczność?

Najbardziej charakterystyczna dla pseudokrótkowzroczności jest osłabiona ostrość widzenia z daleka, zwłaszcza po dłuższym czytaniu, nauce albo korzystaniu z urządzeń cyfrowych. Rano można widzieć wyraźnie, a po kilku lekcjach czy godzinach pracy mieć trudność z odczytaniem tekstu z tablicy. Po odpoczynku i ograniczeniu patrzenia w bliży widzenie zazwyczaj bywa wyraźniejsze.

Mogą pojawić się także:

• zamazanie obrazu po oderwaniu wzroku od książki, zeszytu lub ekranu,
• trudność z szybkim przenoszeniem ostrości między bliską a daleką odległością,
• uczucie ucisku wokół oczu oraz zmęczenie po pracy z bliska,
• mrużenie oczu i częste pocieranie powiek,
• pogorszenie koncentracji,
• dobowe wahania ostrości widzenia.

Podobnie może wyglądać nieskorygowana wada wzroku, zez i zaburzenia widzenia obuocznego, dlatego sama obserwacja nie wystarcza do rozpoznania pseudokrótkowzroczności.

Co może powodować pseudokrótkowzroczność?

Pseudokrótkowzroczność najczęściej pojawia się w okresach intensywnej pracy wzrokowej z bliska. Mogą jej sprzyjać:

• wielogodzinna nauka lub czytanie, 
• długotrwałe wykonywanie precyzyjnych zadań, 
• nieprzerwana praca przy komputerze,
• częste i długie korzystanie ze smartfona. 

Znaczenie ma przede wszystkim sposób używania wzroku: niewielka odległość od tekstu lub urządzenia, brak przerw i długie skupianie wzroku na jednym punkcie. U części osób objawy nasilają się również w okresach silnego stresu lub przeciążenia emocjonalnego. Pseudokrótkowzroczność może również towarzyszyć zaburzeniom ustawienia i współpracy oczu, dlatego podczas badania warto ocenić nie tylko ostrość widzenia, lecz także akomodację oraz widzenie obuoczne.

Pseudokrótkowzroczność może mieć też rzadsze przyczyny — wśród nich urazy głowy, niektóre zaburzenia neurologiczne czy leki, które wywołują przejściowe pogorszenie widzenia innym mechanizmem niż skurcz akomodacji (np. przez obrzęk soczewki). Dlatego nagłego lub utrzymującego się pogorszenia widzenia nie warto przypisywać wyłącznie przemęczeniu — warto skonsultować się ze specjalistą. 

Czym pseudokrótkowzroczność różni się od krótkowzroczności?

Oba stany powodują niewyraźne widzenie z daleka, ale mają nieco inny mechanizm.

Jak rozpoznaje się pseudokrótkowzroczność?

Rozpoznanie nie opiera się na pojedynczym pomiarze wykonanym autorefraktometrem. Najpierw okulista ocenia ostrość widzenia i sprawdza wadę wzroku bez kropli. Następnie przeprowadza badanie po cykloplegii, czyli po podaniu kropli, które czasowo wyłączają akomodację – w zależności od preparatu działanie to może trwać od kilku godzin do nawet kilkunastu dni, jak w przypadku atropiny – i pomagają rozpoznać rzeczywistą wadę refrakcji.

Gdy krople zaczną działać, pomiar wykonuje się ponownie. Jeżeli wykazana wcześniej wartość minusowa znika, może to wskazywać na to, że wcześniejszy wynik był związany z nadmiernym napięciem akomodacji. Jeżeli minus pozostaje, mamy do czynienia z rzeczywistą krótkowzrocznością.

Pełna ocena powinna obejmować także sprawdzenie ruchów i ustawienia oczu, widzenia obuocznego, zdolności do przenoszenia ostrości między bliską a daleką odległością oraz stanu zdrowia oczu. Dlatego coraz częściej łączone są wizyty okulistyczne i optometryczne.

Przeczytaj też: Na czym polega komputerowe badanie wzroku? Czy może zastąpić wizytę u specjalisty?

Jak postępuje się w przypadku pseudokrótkowzroczności?

W tym przypadku określenie „leczenie” odnosi się do postępowania przy nadmiernej akomodacji. Plan zależy od objawów, wyniku badania po cykloplegii i przyczyny problemu. Nie ma jednego schematu postępowania.

Zwykle zaczyna się od zmiany nawyków wzrokowych: regularnych przerw, właściwej odległości od książki i ekranu, dobrego oświetlenia oraz czasu spędzanego na zewnątrz. Pomocna może być zasada 20-20-20: co 20 minut przez co najmniej 20 sekund patrz na obiekt oddalony o 20 stóp, czyli ok. 6 metrów.

Jeśli potrzebna jest korekcja, jej moc ustala się na podstawie pełnego badania. W wybranych przypadkach specjalista może dodatkowo zalecić terapię funkcji wzrokowych. 

Zobacz: Jak dbać o wzrok dziecka?

Czy pseudokrótkowzroczność może poprzedzać krótkowzroczność?

Pseudokrótkowzroczność nie jest tym samym co utrwalona krótkowzroczność, ale może wskazywać na większe ryzyko jej rozwoju. W sześciomiesięcznym badaniu 2328 dzieci w Chinach (Sun i wsp., 2024) krótkowzroczność rozwinęła się u  21,1% dzieci z pseudokrótkowzrocznością i wobec niespełna 4% (3,8%) u dzieci bez tego stanu.

Dane te przemawiają za regularnym kontrolowaniem wzroku. Badanie warto zaplanować, gdy opisane wcześniej objawy – zwłaszcza zamazane widzenie w dali – powtarzają się regularnie po pracy z bliska.